ادبیات عهد ارباب و رعیتی

ادبیات عهد ارباب و رعیتی

داريوش كريمي

جلب حمایت مردم بوسیله سیاستمداران یکی از مولفه های دموکراسی است. چرا که در نظام های دموکراتیک مشروعیت حکام و سردمداران حکومت در گرو مقبولیت اجتماعی است. آنان که می خواهند در اجزای انتخابی حکومت ایفای نقش کنند با ابزارها و روش های مختلف در صدد جلب نظر مردم بر می آیند. این جلب نظر سپس در قالب رای خود را متجلی می سازد. در یک نظام سیاسی مبتنی بر قواعد دموکراتیک روش های جلب توجه مردم تعریف شده است. گرد آمدن آحاد جامعه در قالب تشکل های مدنی با کارکرد سیاسی همانند احزاب یکی ازروش های جلب توجه مردم است. احزاب اهداف و روش های خود را در قالب اساسنامه و مرامنامه به جامعه منعکس کرده و مردم با شناخت ازبرنامه های احزاب به آنها متمایل شده و به عنوان عضو یا هوادار از برنامه های حزب حمایت کرده و با بر گزیدن برنامه های حزبی زمینه کسب رای نامزدهاي حزبي آنها را فراهم می آورند. در این وضعیت چون مردم به برنامه های حزب رای می دهند، از حزب می خواهند تا به وعده هایش عمل کند و چنانچه عدم شفافیت و عدم پاسخگویی بروزنماید مردم در مراحل بعد ازآن مجموعه حزبي فاصله گرفته و زمينه جابجایی قدرت را فراهم می آورند. نامزدهايي که به نام حزب فعالیت می کنند ناگزیر ادبیاتی را بر می گزینند که به قانع کردن جامعه برای رای دادن به آنها مفید باشد. این وضعیت در مورد دیگر نهادهای مدنی همانند مطبوعات نيز حاکم است. مطبوعات و رسانه در صدد روشن سازی افکار عمومی ازطریق نقد و بررسی عالمانه برنامه ها و سیاست های احزاب، گروه های سیاسی و دولت بر آمده و به جهت گیری و انتخاب درست مردم کمک می کنند.

در کشور ما علیرغم وجود ساختار سیاسی مبتنی بر قواعد دموکراتیک مانند قوه مقننه مبتنی بر رای مستقیم ملت وقوه مجریه مبتنی بر رای مستقیم و غیر مستقیم مردم در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی، اما همچنان از ابرارهای غیر مانوس با دموکراسی براي چلب راي استفاده می شود.

نامزدها وعده هاي فراوان مي دهند و بعد آن را انكار مي كنند. مانند شعار آوردن نفت بر سر سفره مردم كه در انتخابات نهمين دوره رياست جمهوري بوسيله محمود احمدي نژاد مطرح شد و اكنون رسما انكار مي شود.

يكي ديگر از پديده هاي رفتاري نامتناسب با شان ملت ايران استفاده از ظاهر ساده و ادبيات كوچه بازاري  براي جلب راي مردم است. مردم ايران اصولا انسانهاي ساده و متواضع را دوست دارند و گاه سياستمداران با شناخت از اين ويژگي در صدد مي آيند، تواضع و سادگي را آنطور كه خود مي خواهند به جامعه تلقين كنند. متاسفانه در سال هاي اخير گفتار برخي سياستمداران  در مقام نمايندگي مجلس و رياست حمهوري آنچنان بدور از شان و موقعيت آنان ابراز مي شود كه هر شنونده اي را متاثر مي سازد. ادبیاتی که ریشه در مسئولیت ناپذیری احزاب سیاسی برای اعلام برنامه هاو سیاست ها و ضرورت دفاع نامزد حزبی از برنامه های حزب دارد. متاسفانه چون احزاب برنامه ای ندارند و مهمتر از آن نامزدهای اصلی جریان های ائتلافی خود را مستقل میدانند( اکنون برای انتخابات دهم سه نامزد ازچهار نامزد اصلی مستقل و غیر حزبی هستند) و در نتیجه تعهدی در برابر برنامه های احتمالي احزاب ندارند ناگزیر ازدو حربه برای جلب رای استفاده می کنند. یکی استفاده از ظرفیت سازماندهی احزاب حامی خود( حتی اگر آنها را قبول نداشته باشند)و دوم گفتگوی مستقیم با مردم. این گفتگوی مستقیم اگرچه روشی رایج در همه نظام های سیاسی دموکراتیک است اما آنچه  که در جمع مردم در دیگر کشورها بیان می شود با آنچه که برخی سیاستمداران ظاهرا مردمي ايران ازآن بهره می جویند بس متفاوت است. برخی ازنامزدها برای نشان دادن تواضع فراوان خویش در برابر مردم ضمن نفی همه ویژگی های  مطلوب ظاهری  مانند آراستگی، خوش پوشی و مرتب بودن که در دستورات دینی و عرف اجتماعی کشور ما نیز مورد تاکید است به افراط روی آورده و ادبیاتی را بر می گزینند که بسیار سخیف است. این روزها برخی سیاستمداران خود را نه خدمتگزار به مفهوم کسی که مردم  قانونا  و با رای خویش به او تفویض اختیار می کنند و در برابر از او مسئوليت انجام وظایف قانونی اش را مي خواهند، واژه  "خدمتگزار" را متفاوت تعبیر کرده و ازادبیات و واژگان دوران برده داری و ارباب و رعیتی استفاده کرده و خود را در لباس نماینده مجلس یا رئیس جمهور "نوکر مردم" معرفی می کنند. اینان حتي اگر حسن نیت داشته باشند با مردم اما صادقانه سخن نمی گویند. نوکر در ادبیات گفتاری ایرانیان مربوط به دوره های گذشته است و اصولا يكي از دلايل بروز انقلاب اسلامی این بود که نظامات ارباب و رعیتی را بر چیند. این افراد ظاهرا  می خواهند تواضع و سادگي خویش را در برابر بزرگی ملت نشان دهند  اما با کاربرد چنین کلماتی مي خواهند از خود سلب مسئولیت کنند. نوکر در ادبیات گذشته به فردی کفته میشد که شایستگی فکر کردن و اندیشیدن را نداشت و تنها شایسته این بود اربابی با شلاق بالای سر او بایستد و به او بگوید چه بکند و چه نکند. سئوال اینجاست آیا مردم می خواهند رئیس جمهور بر گزینند که بر اساس قانون اساسی مدیر و مدبر باشد یعنی اینکه هم شخصا ازتوان بالای  علمی و فکری برخوردار باشد و هم ظرفیت استفاده از همه متفکران جامعه برای پیشرفت را داشته باشد یا می خواهند نوکر انتخاب کنند . نوکری که فاقد هر گونه توان علمی و فکری است و ارباب هر روز بگوید چه بکند و چه نکند. رئيس جمهور بر اساس نص قانون اساسي در برابر همه افعالي كه انجام مي دهد مسئول است و بايد پاسخگوي اقدامات خويش باشد در حاليكه بر نوكر حرجي نيست نوكر انسان مصلوب الاختياري است كه هر چه ارباب بفرمايد عمل مي كند ولو اينكه ب خلاف مصالح ارباب باشد. او مطيع محض است بدون هر گونه انديشه و تفكري. در این شرایط بعید نیست که یک شب ارباب بخوابد و فردا از خواب بیدار شود و ببیند نوکر کم عقل او همه هستی اش را به باد داده است. با اين وصف براستي مردم بايد رئيس جمهور مسئوليت پذير بر گزينند يا نوكر مسئوليت نشناس؟

اینجا ایران است. ایرانی که از گذشته های دور حاکمان منصف و مدبرش توانستند منشوری مانند منشور کورش را ایجاد کنند تا همه جهانيان بر بزرگي آنها كرنش كنند. اينجا ايران است. ايراني كه گفتار سعدي بزرگش چشم نواز ورودي سازمان ملل متحد شده است تا جهانيان ادب و ادبيات را از ايرانيان بياموزند. اينجا ايران است. ايراني مهد تمدن ادبيات جهان و مردمانش روساي شايسته اي را مي خواهند كه توضع توام با تدبير را ارائه دهند و سادگي و ساده زيستي را همچون امامان معصوم و بزرگان دين در عين آراستگي و زيبايي متجلي سازند.

اکنون زمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی است. انقلابی که برای نفی سلطه افراد بر یکدیگر ایجاد شد و نظام ارباب و رعیتی و ادبیات آن را به زباله دان تاریخ سپرد. انقلابی که حاکمانش را بر اساس قانون اساسی مسئول سر بلند خواسته است نه نوکر بی مسئولیت. مردم ایران رئیس جمهوری می خواهند که به تمام معنا رئیس باشد. همه شایستگی های ظاهری، علمی و مدیریتی لازم را داشته باشد. مردم ایران شایسته آن هستند که مردان بزرگ و اندیشمند و متواضع بر آنها حاکم باشند و ناگزیر برای جلب رای توده ها از ادبیات نامانوس بهره نجویند. امید که احزاب و سازمان های مدنی در این کشور به آنچنان درکی برسند که نامزدهای آنها ناگزیر نباشند برای کسب چند رای این چنین ذلیلانه خود را متواضع نشان دهند.