محیط زیست و رئیس جمهور آینده

محيط زيست و رئيس جمهور آينده

داريوش كريمي

در سي سال گذشته موضوع حفاظت و بهبود محيط زيست به مهمترين دغدغه جهانيان تبديل شده است. نگراني روز افزون از پيامد رفتار غير مسئولانه بشر با منابع ظبيعي و محيط زيست سياستمداران جهان را وادار به تشكيل اجلاس جهاني ريو و صدور بيانيه نهايي آن تحت عنوان دستور كار 21 نمود. دستورالملي كه بر چگونگي سياستگذاري در سطوح بين المللي، ملي و محلي تاكيد داشت. براي اجرايي شدن اين دستور كار سالانه نشست هاي علمي و اجرايي متعددي با حضور بي شمار كشورها و علاقه مندان محيط زيست تشكيل مي شود تا دولت ها را ترغيب به اتخاذ سياستهاي منطبق با شرايط بغرنج محيط زيست كره زمين نمايد. برخي از پيامدهاي ناديده گرفتن وضعيت محيط زيست آنچنان شفاف و روشن است كه نياز به توضيح ندارد. تغيير اقليم نمونه اي از اين پيامدهاست. همه آدم هاي ميانسال به ياد دارند كه زمستانهاي ايران واقعا تصويري از زمستان به مدت سه يا چهار ماه بود. در اين مدت زمين همواره پوسيده از برف بود و در نوروز همه منتظر آب شدن برف ها و پيدا شدن زمين بودند. امروز اما در زمستانها برفي نمي بارد و خشكسالي هاي متوالي رخ مي نمايد. بهارها ديگر بهار نيستند بلكه تصويري مبهم از تابستان بشمار مي آيند. در آينده اي نه چندان دور ايران ديگر كشور چهار فصل نخواهد بود بلكه فقط دو فصل سرد و گرم خواهد داشت. شهرها به عنوان سكونت گاه هاي متراكم بشري در معرض عوارض آلودگي هاي متفاوت و متعددي هستند. آمار و ارقام صحيح و روزآمدي از ميزان خسارات مادي، رواني، اجتماعي، روحي افراد ساكن در شهر ها وجود ندارد. در عين حال برخي از آمار هاي محاسبه شده تكان دهنده است. به عنوان مثال خسارت سالانه ناشي از آلودگي هوا  تنها در شهر تهران در حدود چهارميليارد دلار خسارت مالي و هزاران نفر كشته بر اثر الودگي هوا برآورد شده است كه در صورت ادامه روند كنوني، اين رقم به 10 ميليارد دلار در سال 1400 خورشيدي خواهد رسيد.

 طبيعت ايران نيز بشدت آسيب پذيرفته، سطح جنگل ها به يك سوم كاهش يافته و همه ساله بر  مقداربيابان ها افزوده مي شود. تخليه روستاها، حاشيه نشيني در شهرها، تعدد سيلاب هاي ويرانگر و هدر رفتن نزولات آسماني از ديگر نشانه هاي تخريب محيط زيست و ضرورت توجه مقامات عالي كشور به آن است. برخي فكر مي كنند اين ناشي از غضب خداوند است. براستي خداوند نيز از اين وضعيت خشمگين خواهد شد. چرا كه او فرمان به تغيير شرايط بوسيله انسانها داده است. امروز كه شرايط محيط زيست سخت شكننده است ، بي توجهي به بهبود آن براستي با خشم خدا همراه خواهد شد. در چنين شرايطي همه مسئوليت دارند تا براي حفاظت از محيط زيست بكوشند. مسئوليت دولت ها و در راس آنان رئيس جمهور بيش از ديگران است. چرا كه رئيس جمهور مسئول مستقيم حفاظت از محيط زيست كشور است. او مي تواند و بايد براي بهبود شرايط بكوشد و از هر ابزاري براي پيشگيري از تخريب بيشتر محيط زيست و توقف عمليات ويران سازي آن كه عمدتا بوسيله دولتي ها اتفاق مي افتد پيشگيري نمايد.

 برخلاف دوران حكومت هشت ساله سيد محمد خاتمي كه توجه شاياني به بهبود وضعيت محيط زيست بعمل آمد و با ترغيب جامعه به تشكيل نهادهاي مردمي حفاظت از محيط زيست، رتبه جهاني ايران بر اساس شاخص هاي توسعه پايدار پيشرفت قابل توجهي نمود، در چهار سال اخير محيط زيست كشور شرايط بغرنجي را پشت سر نهاده است. اكنون محيط زيست هم در عرصه طبيعت( جنگل، مرتع، حيات وحش، دريا و كوير) و هم در عرصه شهري( ساخت و ساز، مهاجرت، توليد و مصرف ناپايدار، حمل و نقل و ترافيك، آلودگي ها و عدم مشاركت مردم) شرايط بسيار نابساماني دارد تا آنجا كه در گردهمايي انديشمندان و علاقه مندان محيط زيست در اسفند ماه 1387 در تهران از وضعيت  محيط زيست كشور بشدت انتقاد شد.بروز اين وضعيت تا حد زيادي به سياست هاي دولت در سالهاي اخير مرتبط است. نمونه سياست هاي نادرست دولت عبارتند از انحلال شوراي عالي حفاظت از محيط زيست و واگذاري اختيارات آن به كارگروه زير بنايي دولت كه عموما اهداف و سياست هايي مغاير با حفاظت از محيط زيست اتخاذ مي نمايد. واگذاري عرصه هاي طبيعي براي گسترش فعاليت هاي زودبازده در عرصه كشاورزي و صنعت، عبور جاده و لوله گذاري در مناطق بسيار حساسي همچون منطقه خجير تهران، درياچه اروميه، جنگل ابر گلستان. عدم اعمال مقررات زيست محيطي براي انجام فعاليت هاي توسعه اي و در نهايت ضعيف سازي ساختار محيط زيست كشور بدليل دوري گزيني مقامات از ظرفيت هاي انساني كارآمد، مديران مجرب و تشكل هاي مردمي.

اكنون كه انتخابات رياست جمهوري در راه است. دوستداران و علاقه مندان محيط زيست به دعوت مركز صلح و محيط زيست گرد هم آمدند تا بيانيه اي تدوين و به نامزدهاي رياست جمهوري ارائه داده و از آنان بخواهند برنامه هاي شفاف و قابل تاملي را در رابطه با محيط زيست كشور تدوين و ارائه نمايند تا مردم بدانند رئيس جمهور آينده آنان در قبال حساس ترين مسئله كشور چه راهبردها و برنامه هايي را برخواهد گزيد. آيا باز هم سايه سنگين برنامه هاي اقتصادي بر محيط زيست سنگيني خواهد كرد يا راهي خردمندانه براي رفع نيازهاي اقتصادي جامعه برگزيده خواهد شد. در اين نشست علمي نمايندگان بيش از 40 تشكل زيست محيطي دغدغه هاي خود را ابراز نموده و رئيس جمهور آينده را دعوت به اتخاذ رويكردي مبتني بر توسعه پايدار نمودند. اهميت محيط زيست و بيانيه صادر شده ما را ناگزير از بسط و بررسي آن در شماره اي جداگانه مي نمايد. منتظر باسيد.