کمیته سلامت انتخابات و صیانت آرا

ضرورت حمایت شورای نگهبان و وزارت کشور

 

داریوش کریمی

در آستانه برگزاری هر انتخاباتی در ایران نگرانی های احزاب و گروه های سیاسی برای سلامت انتخابات و صحت آرا مضاعف میشود. اگرچه این نگرانی ها ازسوی مجریان و ناظران انتخابات رد می شود اما نمی تواند اعتماد عمومی نسبت به صحت گفته مجریان و ناظران را در پی داشته باشد. دو مشکل در این رابطه وجود دارد اول: کیفیت قانون انتخابات و دوم نحوه برگزاری انتخابات در ایران.

در مورد قانون انتخابات باید گفت متاسفانه قانون انتخابات مبتنی بر نوعی تبعیض است و بر اساس آن همه آحاد ملت نمی توانند آزادانه و بدون عبور از فیلترهای خاص مانند نظارت استصوابی شورای نگهبان خود را در معرض رای مستقیم مردم قرار دهند. بعبارتی می توان گفت انتخابات در ایران دو مرحله ای برگزار می شود. در مرحله اول شورای نگهبان رای  به صلاحیت نامزدهای انتخاباتی می دهد. اعضا شورای نگهبان طبعا بر اساس برداشت خود از قانون( که خود مفسر قانون نیز هستند) بسیاری از افراد را فاقد صلاحیت لازم برای نمایندگی مردم در پست های مختلف همانند ریاست جمهوری و مجلس شورای اسلامی می دانند. بخصوص برایانتخاب رئیسجمهور نیمیازافراد جامعه یعنیزنان را بدلیل تفسیر واژه رجل سیاسی از انتخاب شدن محروم می نمایند. بدیهی است با توجه به محدودیت زمانی وانسداد قانونی برای تغییر وضعیت در مورد نظارت استصوابی شورای نگهبان در سالهای اخیر از این طریق نمی توان اقدامی برای رفع نگرانی نامزدها و مردم در مورد صحت و سلامت انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری انجام داد.

دومین مشکل مربوط به نحوه برگزاری انتخابات است. این مشکل را باید به دو مقطع قبل از روز برگزاری انتخابات و شمارش آرا و نحوه رای گیری و شمارش آرا تقسیم کرد. در مورد قبل ازروز رای گیری مهمترین مشکل به نابرابری نامزدهای انتخاباتی و توزیع ناعادلانه فرصت های تبلیغاتی برای نامزدها باید اشاره نمود. برای مثال در انتخابات آینده ریاست جمهوری دو گروه افراد نامزد هستند: اول نامزدهای مستقل و یا اصلاح طلبانی که اکنون هیچیک از ابزارهای رسانه ای، اطلاع رسانی و تبلیغاتی را در اختیار ندارند. این گروه تحت فشارهای فراوان و مواجهه با تشنج های مصنوعی( آنطور که در اهواز برای سخنرانی میر حسین موسوی اتفاق افتاد)،یا بستن در ورودی محل سخنرانی ( همانند سخنرانی مهدی کروبی در پشت نرده های دانشگاه همدان بدلیل جلوگیری از ورود وی به دانشگاه) و یا جلوگیری از سخنرانی نامزدها در فضاهای عمومی( مانند ممانعت از سخنرانی سید محمد خاتمی در صحن شاه چراغ در شیراز) تنها می توانند در محیطهای محدود و بدون تبلیغات سخنرانی نمایند. این سخنرانی ها ازطریق رسانه ملی که در انحصار دولت است نیز پخش نمی شود. گروه دوم نامزد نتخاباتی حاکم است که می تواند تحت عنوان سفرهای استانی تبلیغات گسترده با چاپ و تکثیر پوسترها و بنرهای فراوان انجام داده و آنها را تحت عنوان اقدامات دولت،بصورت گسترده  ازطریق برنامه های متعدد تلویزیونی پخش نماید. نکته جالب توجه این است که شورای نگهبان قانون اساسی نسبت به فعال شدن زود هنگام نامزدهایی که هیچ ابزار رسانه ای در اختیار ندارند واکنش نشان داده و آن را غیر قانونی می داند و در همین حال تبلیغات گسترده در قالب سفرهای استانی که با هزینه دولت نیز انجام می شود را نادیده می انگارد.

در چنین شرایطی برخی نامزدها خواهان ایجاد کمیته صیانت از آرا شده اند که البته با واکنش منفی وزارت کشور و شورای نگهبان مواجه شده است. کمیته صیانت از آرا یک مسکن کوتاه مدت است و در صورت شکل گیری میتواند حداقل تاثیر در روز برگزاری انتخابات را داشته باشد. بنظر میرسد کمیته صیانت آرا با باید جدیتر و در بر گیرنده چگونگیرای سازی از امروز تا روزبرگزاریانتخابات و نظارت بر چگونگی رای گیری و شمارش آرا مطرح نمود. این کمیته باید دو وظیفه مهم داشته باشد. وظیفه اول نظارت بر فرآیند را ی سازی در مدت باقیمانده تا روز انتخابات. در این رابطه کمیته یابد بر رویکرد پرهیزنامزدهایی که ابزار دولتی در اختیار دارند و استفاده ازنام و امکانت دولت تحت عنوان سفرهای استانی ، افتتاح طرح های دولت و اقدامات مشابه که شائبه تبلیغاتی دارند پیشگیری شود و ثانیا در مدت باقیمانده تا روز انتخابات صدا و سیما و رسانه هایی که ازبودجه دولتی استفاده می کنند ازپخش و تبلیغ چنین برنامه هایی خودداری نماید. این رویکرد با شعار عدالت دولت نیز سازگار است و طبعا میتواند شاخص مناسبی برای سنجش میزان پایبندی دولت به شعار عدالت باشد.

وظیفه دوم کمیته مربوط به روز برگزاری انتخابات و شمارش آرا است. نحوه رای گیری و شمارش آرا همواره در کشور ما با اعتراض نامزدها مواجه بوده تا جایی که مهدی کروبی معتقد است اگر در دوره نهم نمی خوابید حتما نتیجه انتخابات جور دیگر رقم میخورد. حضور نماینده همه نامزدها در کل فرآیند مربوط به رای گیری شامل طراحی و چاپ تعرفه ها، توزیع تعرفه ها، شکل گیری و تشکیل ستادهای برگزاری انتخابات، نحوه انتخاب مجریان و ناظران، رای گیری، افزایش ساعات رای گیری و شمارش و ثبت نتایج آرا باشد. این امر از دو جهت مهم بنظر میرسد: اول اینکه ناظران بین المللی بر انتخابات ایران نظارت ندارند و حضور نامزدها سلامت و صحت رایگیری را تایید خواهد کرد.  دوم حضور نمایندگان هاشمی رفسنجانی در انتخابات خبرگان رهبری نشانگر آن است که نفس حضور مستمر آنان تا چه حد توانسته بر  انتخابات و صحت آرا موثر باشد. نتیجه حاصل ازاین اقدام در وهله وجهه جمهوری اسلامی در نزد جهانیان را افزایش خواهد داد و در مرتبه دوم بر بی طرفی ناظران و مجریان صحه خواهد گذاشت. مجریان و ناظران انتخابات یعنی شورای نگهبان و وزارت کشور نه تنها نباید مانع شکل گیری کمیته صیانت از آرا شوند، بلکه با اعلام حمایت از تشکیل کمیته سلامت انتخابات و صیانت آرا بی طرفی خود را به تایید مردم برسانند.